زیست بوم فناوری و نوآوری یکی از ارکان اقتصاد دانش بنیان در جوامع توسعه یافته امروزی است و معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری به عنوان سیاست‌گذار اصلی توسعه فناوری کشور و بسترساز برای دستیابی به اقتصاد دانش‌بنیان و حامی زیست بوم فناوری و کسب وکارهای نوآورانه(استارتاپ‌ها) است که در گزارشی فعالیت‌های این زیست بوم را تشریح کرده است.

در زیست بوم فناوری و نوآوری بخش‌های مختلفی وجود دارد که معاونت علمی و فناوری در قالب یک گزارش به این بخش‌ها و فعالیت‌هایی که در آن صورت می‌گیرد پرداخته که در زیر به آنها اشاره شده است.

شرکت‌های دانش‌بنیان: فلسفه وجودی این شرکت‌ها در وهله نخست تجاری‌سازی تولیدات علمی در زمینه فناوری‌های راهبردی و در گام بعدی تولید ثروت از طریق ارائه آن در بازارهای هدف است. وجود ۵۴۲۰ شرکت دانش‌بنیان در سراسر کشور نشانه موفق بودن این الگو است.

کسب و کارهای نو یا استارتاپ‌ها: شرکت‌های کوچک یا نوپایی هستند که با هدف کارآفرینی به تولید محصولات یا خدمات مشغول هستند که اکنون بیش از ۶ هزار استارتاپ در کشور مشغول به کار هستند.

پارک‌های علم وفناوری: یکی از مهم‌ترین اهداف این پارک‌ها ایجاد بستر مناسب برای تجاری‌سازی کالاها و خدمات نوآورانه و کمک به توسعه بازار شرکت‌های دانش‌بنیان است اکنون بیش از ۴۵ پارک علم و فناوری در زمینه بازاریابی و رشد فناوری در کشور فعال است و بزرگترین پارک منطقه غرب آسیا پارک فناوری پردیس است که از زیرمجموعه‌های معاونت علمی و فناوری است.

مراکز نوآوری: این مراکز به منظور زمینه‌سازی برای شکوفایی ایده‌های خلاقانه در مسیر خلق فناوری‌های نو و تجازی‌سازی کسب وکارهای دانش‌بنیان با پراکندگی بیش از ۱۸۰ مرکز نوآوری در سراسر کشور و ۶۰۰ مرکز رشد در سراسر کشور است.

کارخانه‌های نوآوری: این کارخانه‌ها محلی برای گردهمایی کسب وکارهای نوپا در عرصه اقتصاد دانش‌بنیان از یک سو و نقطه تلاقی سرمایه‌گذاران علاقمند به این حوزه و پژوهشگران و نوآوران است. بزرگترین کارخانه منطقه غرب آسیا و منطقه منا در تهران به نام کارخانه نوآوری آزادی ایجاد شده است و تعدادی هم در دیگر کلانشهرهای کشور در حال ساخت و آماده‌سازی است.

شتابنده‌ها: این مراکز بسترهای لازم برای تبدیل یک ایده نوآورانه به محصول را برای افراد و کسب وکارهای نوپا و استارتاپ‌ها در این حوزه فراهم می‌کند و زمینه را برای شکل‌گیری و جذب سرمایه از سوی این شرکت‌ها و مراکز علمی و پژوهشی آماده می‌کند.

بنیاد ملی نخبگان: در این بنیاد استعدادهای حقیقی و برتر کشور شناسایی شده و زیر چتر حمایت‌های مادی و معنوی قرار می‌گیرند. این بنیاد با حمایت از نیروهای کارآمد و فعال و مستعدان آینده‌ساز کشور مسیر را برای نقش‌آفرینی آنها در اقتصاد دانایی محور و دانش‌بنیان فراهم می‌کند.

دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی و پژوهشی: فارغ التحصیلان دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی با استفاده از بنیه علمی که از این مراکز کسب کرده‌اند وارد فضای تکرارپذیر کردن تجارب پژوهشی و تجاری‌سازی آنها از طریق شرکت‌های دانش‌بنیان می‌شوند. به طور خلاصه تامین کننده نیروی انسانی در اقتصاد دانش‌بنیان هستند.

فدراسیون سرآمدان علمی: این مرکز که زیر مجموعه‌های معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری است برای دستیابی به چشم‌انداز مرجعیت علمی کشور در جهان موظف است به شکلی دائمی پژوهشگران برجسته علمی کشور را شناسایی کرده و حمایت‌های لازم را از آنها به عمل آورد.

شبکه آزمایشگاهی فناوری‌های راهبردی: این مرکز برای هم‌افزایی توانمندی‌های آزمایشگاهی کشور در حوزه‌های فناوری‌های پیشرفته و راهبردی از سوی معاونت علمی و در بخش‌های مختلف آزمایشگاهی تشکیل شده است. محلی که پیشرفته‌ترین تجهیزات آزمایشگاهی کشور به اشتراک گذاشته می‌شود.

فن بازار ملی ایران: این مرکز محل تلاقی طرف‌های عرضه و تقاضا در حوزه فناوری است. جایی که بنگاه معمالات فناوری با ارائه اطلاعات مورد نیاز طرفیت این وظیفه را انجام می‌دهد.

کانون پتنت: معاونت علمی از طریق این کانون با تمرکز بر فعالیت‌های حقوقی مربوط به ثبت حق مالکیت شرکت‌های فناوری و افراد نوآور را از دغدغه‌های مربوط به این موارد دور نگه داشته و امنیت خاطر آنها را از بابت آینده فعالیت‌هایشان تامین می‌کند.

صندوق حمایت از پژوهشگران و فناوران: این صندوق موظف است به منظور بالابردن جایگاه علمی کشور از فعالیت‌های پژوهشی دانش‌محور حمایت‌های لازم را به اتجام رساند.

صندوق‌های تامین سرمایه: این صندوق‌ها که اغلب در بخش خصوصی فعال هستند با حمایت مالی شرکت‌های فناوری کوچک زمینه را برای افزایش تولید و توسعه بازار به آنها ارائه می‌کند.

شرکت‌های خلاق و صنایع فرهنگی: در اینجا تلاش می‌شود با رویکردی جدید بین حوزه‌های اقتصادی فرهنگی و صنعتی به تعاملی سازنده‌تر دست پیدا کرد.

صندوق نوآوری و شکوفایی: اینجا اصلی‌ترین نهاد سرمایه‌گذار خطرپذیر در کشور است که با سرمایه‌گذاری در شرکت‌های دانش‌بنیان از آنها حمایت می‌کند.

کریدور توسعه صادرات و تبایدل فناوری مرکز تعاملات: در این بخش از معاونت علاوه بر مشاوره و آموزش صادرات کالاها شرایط برای صادرات محصولات شرکت‌های دانش‌بنیان و استارتاپ‌ها به بازارهای جهانی نیز زمینه‌سازی می‌شود. تاکنون ۳۳۹۴ نمونه از این خدمات از سوی این بخش انجام شده است.

نمایشگاه تجهیزات و مواد آزمایشگاهی ساخت داخل: این رویداد حمایتی و نمایشگاهی که هر دو سال یکبار از سوی معاونت علمی برگزار می‌شود بر ارائه و بازارسازی محصولات آزمایشگاهی داخلی تمرکز دارد. هدف از برپایی این نمایشگاه که الگویی موفق برای توسعه بازار محصولات دانش‌بنیان به شمار می‌آید افزایش توانمندی‌های ملی و کاهش واردات در این حوزه است.

فرهنگسازی و حمایت از کاهالا و خدمات ایران ساخت: با هدف جریان‌سازی و تولید محتوا در حمایت از تولیدات داخلی در اقتصاد دانش‌بنیان جشنواره دو سالانه‌ای با این عنوان بزگرار می‌شود و انتشار نتایج آن از طریق تولیدات محتوایی در شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها به جریان‌سازی در این زمینه منجر می‌شود.

معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری با هدایت سرمایه‌های مادی و معنوی کشور در این زیست بوم باعث ارتقا دانش بومی، افزایش اقتدار ملی و رشد ثروت بر اساس اقتصاد دانش‌بنیان و بالارفتن کیفیت زندگی مردم ایران می‌شود.